TỔNG QUAN VỀ TỬ SA

Nguồn nguyên liệu đất tử sa gốc được phân làm các loại chính là tử nê (bùn sắc tím), lục nê (bùn sắc xanh), hồng nê (bùn sắc đỏ), chu nê (màu sắc đen hơi đỏ), và các loại màu khác như bạch nê, ô nê, hoàng nê, thông hoa nê.

                                                                                              Quặng thô đất tử sa

Các sản phẩm được làm từ đất tử sa trong đó có ấm tử sa không hề được phủ men, và đều sử dụng màu sắc bùn vốn có. Sau khi thành phẩm hoàn chỉnh, nó có màu sắc hồn hậu, vừa cổ kính vừa đáng yêu. Mọi sản phẩm được làm từ nguyên liệu quặng thô tử sa đều có bề mặt sáng bóng, nhưng khả năng phản xạ ánh sáng của nó lại kém.

Ấm tử sa được làm từ nguyên liệu quặng thô tử sa nguyên khoáng
                          Ấm tử sa được làm từ nguyên liệu quặng thô tử sa nguyên khoáng

Sự hồn hậu chất phác của ấm tử sa, nó không nịnh mắt người, cũng không tầm thường, tựa như khí chất văn nhân 10 phần tương đồng, đến nỗi văn nhân cũng đồng cảm sâu sắc, lấy phôi làm giấy, hoặc khắc tên ấm, khắc con dấu, nhờ vật mà gửi gắm tâm tư, mỗi lần gặp lại hoài niệm sâu sắc.

Nguồn gốc của ấm tử sa

Khởi nguồn của ấm tử sa trực tiếp bắt nguồn từ đại phu phạm lãi việt quốc của thời xuân thu, chính là “Đào Chu Công” người cùng Tây Thi thoái ẩn giang hồ. Tính ra cũng có hơn 2400 năm lịch sử. Tuy nhiên, phải đến sau thời kỳ Vũ Tông Chính Đức thì đất tử sa mới được làm thành ấm. Trong lịch sử cũng có ghi chép lại 1 số nhân vật mang tính tiêu biểu như: Cung Xuân, Trần mạn Sinh.

                                  Ấm tử sa biển tây thi được làm từ nguyên liệu hắc chu sa

Nguồn nguyên liệu đất tử sa thô được phân làm 3 loại chính là tử nê ( bùn sắc tím ), lục nê ( bùn sắc xanh ), hồng nê ( bùn sắc đỏ ). Nó còn được gọi với tên“ phú quý thổ”, bởi vì nó xuất phát từ Giang Tô Nghi Hưng nên được được gọi là đất tử sa Nghi Hưng. Tương truyền thời kỳ xưa ở đầu phố Nghi Hưng, 1 ngày nọ có 1 tăng nhân đi dọc theo con phố mà rao: “bán phú quý thổ đây! ai mua phú quý thổ nào? mua được là có thể toàn gia phát lộc đây” do vậy mà có tên như thế.

Công nghệ chế tác gốm tử sa bắt nguồn từ thời kì nào

Công nghệ gốm tử sa Nghi Hưng khởi nguồn từ thời Nhà Tống, trải qua lịch sử 2 triều Minh, Thanh mà thành quen thuộc, và phát triển cho đến ngày nay. Ấm tử sa Nghi Hưng với tạo hình nghệ thuật ngày càng hoàn mỹ, phong phú. Vậy làm thế nào để phân biệt và thưởng lãm được 1 trường phái nghệ thuật như công nghệ gốm tử sa độc nhất vô nhị này. Chính là đối với quan điểm thẩm mỹ gìn giữ thành công nghệ gốm sứ tử sa, trực tiếp ảnh hưởng đến lối suy nghĩ mà người sáng tác ghi tạc lên tác phẩm của mình, cho nên tất nhiên cần nói đến vấn đề thẩm mỹ của công nghệ tử sa.

Vẻ đẹp của ấm tử sa có thể được quy tụ bởi 5 điều sau: tạo hình đẹp, chất liệu tốt, vẻ đẹp thực dụng, tuyệt tác công nghệ, hàm lượng nguyên tố trong quặng.

Khởi nguồn của nguyên liệu đất tử sa

Đất tử sa là 1 chủng loại nguyên liệu đặc thù, sản xuất nhiều tại Trấn Đinh Thục Nghi Hưng, nằm tại quảng trường khu phố văn hóa lịch sử Thục sơn cổ nam ở phía đông bắc khu nội thành thục đinh, tứ xuyên. Từ thời Minh Thanh tới ngày nay việc sản xuất, chế tác các sản phẩm gốm từ nguồn nguyên liệu đất tử sa tại nghi hưng như khu vực thương mại, nó lưu giữ ngành công nghiệp chế tác gốm tử sa Nghi Hưng từ hàng ngăn năm, tiêu thụ, dây chuyền công nghiệp nói chung và trạng thái không gian vật chất cùng với, phương thức vận chuyển từ các triều đại nhà minh nhà thanh, trở thành điều quan trọng trong lịch sử văn hóa cùng với tri thức trong việc sản xuất ấm tử sa.

Tại Đinh Thục Trấn trong vòng phạm vi 300m từ thục sơn tây nam, các nhà khảo cổ tập trung khai quật được 1 tầng lớp tích tụ chất khí thải chất đống và 1 lò đốt cổ xưa đã ngừng hoạt động trong thời triều đại nhà thanh. Tại đây đã tìm thấy rất nhiều mảnh vụn đất tử sa không cùng thời kỳ như từ thời nhà minh đầu nhà thanh cho đến thời dân quốc. Lần phát hiện này đã cho thấy có rất nhiều loại, dòng tử sa, các chủng loại đất tử sa tương đối nhiều, có loại dùng trong nhà thờ, loại tên người, số cửa hàng, loại đề thơ, loại đề năm, loại hoa, loại tên thiết bị…ở giai đoạn đầu của tầng khai quật chủ yếu là chạm khắc, giai đoạn về sau thì chủ yếu là các chủng loại về khắc con dấu.

Do không có đủ căn cứ nên rất khó để xác định được gốm tử sa bắt nguồn từ thời nào. Vì vậy vấn đề xác định nguồn gốc đất tử sa vẫn chịu những sự tranh luận nhất định, dựa theo các văn hiến ghi lại cùng với di tích văn vật truyền thế, giới khảo cổ đều nhất quán cho rằng tử sa được khởi nguồn từ thời nhà Minh. Năm 1976, xưởng gốm sứ Hồng Kỳ Nghi Hưng tại Trấn Đinh Thục đi vào thi công, thì phát hiện di chỉ của 1 cái lò cũ. Căn cứ vào các mảnh vụn tử sa thời kỳ đầu còn lẫn rất nhiều mảnh ngói gạch vỡ trong thời kỳ Bắc Tống được ẩn giấu trong tầng di chỉ của chiếc lò. Các nhà khảo cổ đã phán đoán tử sa có lẽ bắt đầu từ thời Bắc Tống. Thế nhưng sự phán đoán này cũng khiến trong giới nghệ thuật nổ ra những tranh cãi. Nhà khoa học Hàng Đào cho rằng nếu chỉ dựa vào những mảnh ngói vỡ từ thời nhà tống lẫn trong mảnh vụn tử sa mà cho rằng khởi nguồn đất tử sa bắt đầu từ nhà tống thì thực sự không khoa học cho lắm. Hơn nữa trong lăng mộ của thời kỳ nhà Tống chưa hề có phát hiện thấy đồ gốm hay khí cụ bằng đất tử sa cũng không hề được tìm thấy trong di chỉ chiếc lò ở núi Dương Giác.

Hàng Đào chỉ ra “Từ lần phát hiện ra di chỉ khảo cổ này mà nói, có thể bước đầu đưa ra phán đoán rằng: đất tử sa bắt đầu được đưa vào cho mục đích sử dụng từ giữa thời kỳ gần cuối nhà minh”. Trong lăng mộ thời kỳ đầu nhà minh vẫn chưa hề phát hiện ra bất kỳ khí cụ làm bằng tử sa nào cả. Sớm hơn 1 chút thì có phát hiện ra 1 cái quai ấm trong thời kỳ Gia tĩnh trong ngôi mộ của thái giám ngô kinh nay được trưng bày tại bảo tàng thành phố Nam Kinh. Lần này giới khảo cổ khai quật được tầng lớp dưới cùng phát hiện ra các lớp khí cụ thải chông chất, trong lại có các mảnh vụn tử sa, trong đó phương pháp chế tác “tán rive”( đinh tán) và tạo hình miệng ấm với hình dạng đường nét mảnh cao cũng giống với ấm tử sa được khai quật cuối thời nhà minh ở Kim Đàn Giang Tô. Tạo hình của ấm về cơ bản nhất quán, do vậy có thể phán đoán rằng những thứ này được làm từ đất tử sa ở thời nhà minh. đây cũng là bước tiến để giới khảo cổ có thể dựa vào đó mà tiếp tục nghiên cứu, và có thể hoàn thành nghiên cứu chứng thực nguồn gốc khởi nguồn của tử sa .

Công nghệ tạo hình ấm tử sa

Do đất tử sa là nguồn nguyên liệu có tính thẩm thấu tốt, nên công nghệ tạo hình gốm tử sa cũng có những kỹ thuật và phương thức sản xuất không giống đại đa số công nghệ gốm sứ khác . Điều này được rút ra từ kinh nghiệm thực tiến của giới nghệ nhân từ hàng trăm năm qua, hình thành nên phương pháp chế tác thủ công tinh xảo, hợp lý mà vô cùng đặc biệt.

Ví dụ: Khi chế tác khí cụ hình tròn, dùng đường kẻ bùn( nê điều), bùn tấm ( nê phiến ), sau khâu đinh tán, thì lại tạo hình thân ấm đơn giản; Nếu chế tác khí cụ hình vuông thì dùng bùn tấm tạo hình ấm đơn giản, sau đó gia công lại tỉ mỉ, chi tiết từng dường nét. Đa phần từ khâu xử lý nguyên liệu bùn thô đất tử sa đến toàn bộ quá trình hình thành phôi đồ vật, đều cần chính tay 1 người thợ thủ công hoàn thành. Do vậy công nghệ tạo lên chất lượng của 1 sản phẩm và giá trị nghệ thuật cao hay thấp, đều dựa vào trình độ chế tác của nghệ nhân mà quyết định. Nghệ thuật chế tác này có được là do sự tu luyện, rèn rũa hàng ngày, và sự thuần thục trong kỹ thuật chế tác, cũng như kinh nghiệm thực tiễn phong phú là 2 mặt không thể tách rời.

                  Công nghệ chế tác thủ công mỹ nghệ ấm tử sa Lăng Hình Tứ Phương của Nghệ Nhân Vương Phương

Một sản phẩm ấm tử sa chế tác thủ công mỹ nghệ được coi là tác phẩm nghệ thuật hoàn mỹ, trước tiên phải nói đến khâu chọn nguyên liệu, trong đó bao gồm sự kết hợp giữa màu sắc bùn và kết cấu hình thành, công năng thực dụng và kết cấu vẻ đẹp bên ngoài. Khi lên thiết kế hình dáng ấm trà với vẻ ngoài được gửi gắm ý tưởng vào bên trong. Đồng thời sử dụng nguyên liệu đất tử sa với độ cứng mềm khác nhau, và lựa chọn hàm lượng nước tương đương. Trong quá trình chế tác, người nghệ nhân chắc chắn phải nắm chắc quá trình khô tự nhiên của phôi gốm tử sa, nếu quá trình khô tự nhiên không đúng thời gian thì đối với thành phẩm cũng có ảnh hưởng lớn. Phôi ấm tử sa đều được kiểm tra một cách cẩn thận và kĩ lưỡng và hợp quy cách trước khi đưa vào lò nung, nhất định phải được đặt thật cẩn thật hợp lý vị trí trong lò nung( dựa vào độ khô mà ngta sắp xếp xem vật đó để góc nào của lò ), nắm chắc hỏa công, nhiệt độ khí cũng cần có độ hợp lý. Chỉ có như thế, mới có thể để sản phẩm thiết kế đạt đến độ hoàn mỹ như dự tính được. Như vậy, mới có thể khiến cho hiệu quả nghệ thuật đặc sắc của các sản phẩm được chế tác từ đất tử sa được thể hiện tuyệt mỹ qua sự kết hợp hài hòa giữa đất và lửa. Do vậy 1 tác phẩm tử sa hoàn mỹ phải được xuất phát từ tâm huyết của nghệ nhân chế tạo mà trong đó mọi phương diện nghệ thuật đều được thấu hiểu.

Đặc điểm trên ấm tử sa

Gốm tử sa có một đặc điểm, chính là các hình chạm khắc thơ tình họa ý đều do nghệ nhận trực tiếp khắc họa trên bề mặt gốm tử sa .

Kĩ thuật chạm khắc này đã có từ rất sớm, nó được tìm thấy ở các sản phẩm ấm tử sa cuối đời Minh và đầu thời nhà thanh. Một số văn nhân nho sỹ thích ngâm thơ vẽ tranh, đề thơ lên thân ấm, đồng thời lưu giữ lại làm tặng phẩm trân quý. Khi đó Trần Mạn Sinh, đã thúc đẩy sự phát triển nghệ thuật chạm khắc trên gốm tử sa, trước có tiêu chuẩn “ tự tùy hồ truyền , hồ tùy tự quý” ( tâm tư gửi gắm nét chữ trong ấm, ấm đắt giá do chữ mà nên ). Những năm gần đây, phương diện trang trí trên ấm tử sa cũng có những sự sáng tạo nhất định, xuất hiện công nghệ chạm khắc trang trí vàng bạc, tơ tằm trên ấm cho vẻ ngoài sặc sỡ lóa mắt, tựa như dệt hoa trên gấm.

 

           Ấm quốc sắc thiên hương được khắc họa hình ảnh mỹ nhân

Ấm tử sa không chỉ có hiệu quả chức năng vô cùng độc đáo ,mà càng làm tăng thêm giá trị của bộ sưu tập ấm trà của bạn. Ấm tử sa được coi là 1 trong những dụng cụ pha trà “danh xưng thủ lĩnh trong giới bộ đồ trà”.

Hình thái, dáng vẻ và nội dung của nó đạt đến độ thống nhất tương đồng, nội dung hòa hợp, cảm xúc dễ chịu, hình dáng hoàn mỹ, vẻ mỹ quan phóng khoáng. Đồng thời nguồn nguyên liệu đất tử sa có chứa rất nhiều loại khoáng chất có tác dụng rất tốt đối với sức khỏe. Nói chung bạn có thể sử dụng ấm tử sa để hãm mọi loại trà, nhưng tốt nhất thì khi hãm hồng trà cần dùng ấm màu đậm 1 chút, ngâm hãm trà xanh thì dùng ấm màu nhạt nhạt.

Khi thưởng thức một tách trà ngon nó cũng mang lại rất nhiều cảm xúc. Thưởng thức từng ngụm trà nhỏ, bạn sẽ dần cảm nhận được vị ngọt trên đầu lưỡi và trong cổ họng, đồng thời bạn có thể cảm nhận được sự mệt mọi và vất vả tan biến hết. Tận hưởng phong thái đĩnh đạc, non xanh nước biếc, đúng ý cảnh vườn uyển chim ca, kỳ hoa dị thảo tuyệt tích, mới thấy được sự nho nhã sang trọng biết bao.

Gốm tử sa lấy bản vẽ nghệ thuật độc đáo và hơi thở văn hóa nồng hậu làm đặc trưng được người đời ca tụng và trân quý. Gốm tử sa không chỉ là đại diện cho nghệ thuật truyền thống của dân tộc trung hoa, nó còn là sự sáng tạo của cộng đồng xã hội loài người, là sự kết tinh nghệ thuật văn hóa.

Phân loại các sản phẩm được làm từ đất tử sa

Các chủng loại sản phẩm từ đất tử sa chủ yếu phải kể đến như: dụng cụ trà, dụng cụ rượu, dụng cụ đồ ăn, văn phòng phẩm, chậu hoa, sản phẩm chạm khắc thủ công mỹ nghệ. Riêng về ấm trà tử sa có thể phân làm 4 chủng loại lớn như: quang hóa, phương hóa, cân biều hóa, hoa hóa.

Quang hóa: chính là dụng cụ hình tròn đủ mọi chủng loại, ko phân cao thấp, cột trụ hình tròn, khí cụ có khung chính là hình tròn, lấy sự nồng hậu, tràn đầy, chất phác làm đặc điểm nổi bật chính, thông qua chế tác gia công đạt đến độ giản dị mà chất phác, khỏe khoắn, châu tròn ngọc sáng.

Phương hóa: là sản phẩm có 4 cạnh, 8 cạnh, 6 cạnh, hình chữ nhật, có góc cạnh…đặc điểm của loại này là khuôn phép ngay ngắn , ngắn gọn phẳng phiu, chặt chẽ cần trọng mà lại tinh tế, kỹ thuật xử lý lưu loát rõ ràng, lực rõ ràng mạnh yếu.

Cân biểu hóa: là chính là sự biến hóa muôn hình vạn trạng của các loại hoa, ví như hoa đào, hoa cúc, hoa mai, hướng dương, hải đường.., được thay đổi cách điệu từ hình vẽ , đến các đường nét của nó. Có lúc cong vòng gồ ghế , lồi lõm . hoa văn có cảm giác sắp xếp ngay ngắn chỉnh tề, mang lại tiết tấu nhịp nhàng cùng cảm giác sinh động;

Hoa hóa: là nguồn cảm hứng lấy từ tự nhiên, đến từ cuộc sống, như tùng, trúc, cúc, mai, cây mây, trái cây…phải kinh qua chọn lựa chắt lọc, cường điệu hóa, khiến cho nó sinh ra thêm nhiều nét hấp dẫn khác, trên thân ấm về nặn đủ loại hình thu cây trái, lá quả, hình tượng cần sinh động, bố cục phải hợp lý, khép léo, mang giàu cảm xúc tình thơ ý hoa, hơi thở cuộc sống nồng hậu.

Trong khí cụ tử sa, ngoài ấm tử sa được mọi người vô cùng yêu thích ra, thì chậu hoa tử sa cũng được ưu ái, chậu hoa gốm tử sa dùng đất tử sa chế tác mà thành, nó cũng mang trong mình hình dáng to nhỏ khác nhau, vuông tròn phải trái khác biệt, hình dáng đặc biệt, biến hóa khôn lường. Lớn có thể đến 7 tấc, nhỏ thì nửa tấc. chậu cao có thể dùng trồng hoa  cây kết hợp non bộ, chậu nhỏ có thể sử dụng bài trí đá và nước, cây và  cảnh vật bổ sung cho nhau. nó được bắt đầu sử dụng từ thời nhà tống, phát triển mạnh mẽ ở thời minh thanh, triều nguyên .

Ưu điểm của chậu hoa tử sa: nó có tính thẩm thấu hút ẩm, lọc nước, bởi vì bề mặt không tráng men, cường độ liên kết ít, có tính hút nước. Do vậy dụng cụ có tính thoát nước, thích hợp cho hoa cây cảnh phát triển.

Kĩ thuật tạo hình đẹp và đa dạng

Tạo hình ấm tử sa cũng muôn vàn hình dáng, có thể nói việc chế tác và cho ra 1 thành phẩm ấm tử sa hoàn chỉnh cũng giống như 1 kho tàng nghệ thuật. từ hình mà thành, có những chủ đề lấy từ tự nhiên, ở đây chủ yếu chỉ ra 2 nội dung chủ yếu là động vật và thực vật. động vật có chim trời, cá nước, muôn thú chạy nhảy vô cùng sinh động. Thực vật có cây cối, hoa cỏ, rau. đây đều có thể coi là tọa hình nghệ thuật cho ấm, là đề tài trang trí được.

Từ hình dạng ban đầu có vay mượn và sửa đổi, cũng do vay mượn từ khí cụ gốm cổ đại, khí cụ như đồng thanh, sơn mài, khí cụ tre, sản xuất khí cụ ngọc thạch, các dụng cụ vật dụng cuộc sống khác, như khăn, túi, mũ, dụng cụ âm nhạc…chuyển đổi thành trang trí trên ấm.

Sự phóng to hay thu nhỏ về kích cỡ ngoại hình ấm cũng có sự biến đổi không giống nhau, mà do cấu tạo chung, kết cấu tạo hình mà thành, như hướng mở rộng, co duỗi của bố cục toàn bộ hoặc là độ giãn nở khuếch trương mà đạt đến hiệu quả mong muốn. Theo hình mà nói, nó còn biểu thị ý nghĩa trừu tượng, biến hóa ảo diệu của mây trời văn vật, sự vấn vương của làn khói, tổ hợp hoa văn phức tạp mà không rối mắt.

Tiếp theo, tạo hình cũng cần có thần thái của tạo hình,sau khi xác định khuôn mẫu hình ấm trà, dùng phương pháp thủ công nghệ thuật để thể hiện thần thái, trong đó có sử dụng cách tiếp cận thực tế tả thực để thể hiện, có cái dùng phương pháp biến hóa để xử lý. ở phương diện tả thực cố gắng phác họa hình tượng rất thật, sự biến hóa nằm giữa thich hay không thích đem lại cho người thưởng lãm 1 cảm giác dư vị mạnh mẽ.

One thought on “TỔNG QUAN VỀ TỬ SA

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *